Geschiedenis van Easterein Troch Karin Everhardus Easterein bestaat al eeuwenheugend lang. In 1378 al werd 'to Aestereynde' in geschriften genoemd. Dit was de oudst bekende plaatsnaam van het dorp in het Oudfries en betekende letterlijk 'oostelijk gelegen uiteinde'. Door de eeuwen heen volgden diverse benamingen elkaar op, totdat in 1991 het dorp zijn huidige en officiële naam kreeg. Eeuwenlang was Easterein het grootste en aanzienlijkste dorp van de grietenij waar toe het behoorde, Hennaarderadeel. Een grietenij was in het verleden de in gebruik zijnde naam voor een plattelandsgemeente. Pas in de loop van de 19e eeuw werd Easterein in grootte en belangrijkheid overvleugeld door het dorp Wommels. Beschrijving aldus 1788 Een beschrijving uit 1788 gaf een schilderachtig dorpsbeeld: In Oosterend, een groot en aanzienlijk dorp, placht een spitse toren te zijn die geheel van steen was. Hiervan had de spits een hoogte van '60 voeten' (ruim 18 meter). Maar nadat in het jaar 1672 - op een 'bid'dag - door een harde donderslag de spits er afgeslagen werd, kwam er in 1685 een houten spits van '30 voeten' (9 meter) hoog. De kerk werd gezien als één der fraaiste onder de Landkerken. De kwartieren rondom Easterein Naast de zogenoemde Kerkbuurt (het centrum rond de kerk) die redelijk groot was, bestond het dorp uit vier 'vierendeelen' ofwel kwartieren. De belangrijkste was het 'Meylehuister vierendeel' waarin vier staten (een state is een landhuis of boerderij van aanzien, soms adellijk) lagen. Dit waren groot en klein Meilahuis, Jellema en Sjaarda. In het 'Slypster vierendeel' lagen de Slyp, de 'Saunlsester' huizen en de staten Bonga en Koyfenne. Het 'Wynser vierendeel' bevatte het buurtje Wyns met de staten Donia, klein en groot Hoekens, en Rispens. Tot slot nog het 'Eeskwerder vierendeel', hiertoe behoorden de buurtjes en huizen Stittens, Eeskwerd, Syons én de oude staten Roordema en Sibada. Helaas waren al deze staten genoegzaam verdwenen ... Sibede Van het dorp weg, voorbij de laatstgenoemde buurtjes en staten, liep noordwaarts een Opvaart, ook wel Sibada of Sibede genoemd, die zich in de 'Bolswerder' jaagvaart stortte. In het zuidoosten liep vanaf Oosterend nog een vaart, naar de Hydaarder vaart en vanaf daar weder naar de Sneeker vaart op Franeker. Ook liep vanaf het dorp een 'Rijdweg', naar het noorden toe naar Franeker, en zuidwaarts naar Sneek en Bolsward. Hiermee bevond Oosterend zich onder de 'welgelegen' dorpen. Dit dorp was van zuid naar noord, wel een heel uur 'gaans' lang(!) Historie blijft voortbestaan Aldus luidt een ingekorte en in iets moderner Nederlands gevatte dorps­ beschrijving uit de 'Tegenwoordige Staat van Friesland', een 18e eeuws naslagwerk. Maar een paar opvallende en typerende woorden voor die tijd zijn blijven staan, gevat tussen .aanhalingstekens.

In Easterein zijn op dit moment nog vijf gebouwen die vroeger werden gebruikt als kaaspakhuis. Het zijn hoge huizen met een grote zolder voor de kaasopslag. De benedenverdieping diende als woning. Kaaspakhuizen zijn te herkennen aan de ronde boogramen boven het wwongedeelte.  De kaaspakhuizen dienden als opslag voor de kazen die de boeren zelf maakten.Zij brachten de kazen naar deze gebouwen en van daaruit werden ze naar de markt in Sneek Bolsward en Leeuwarden gebracht. De pakhuizen stonden allemaal aan het water, het vervoer ging in die tijd via het water.  Met de komst van de zuivelfabriek in 1897 kwam er een eind aan dit tijdperk.

De Streek is een smal straatje in het verlengde van de kom van het dorp gelegen tussen de dorpsvaart en wynservaart met een brug (het heechhout) als ontsluiting. Het eerste huis, nu nummer 12, stond er al in 1830 en is daarmee een van de oudste huizen van Easterein. De meeste huizen zijn rond 1850-1900 gebouwd. Het was een straat met veel winkeltjes. De brug is in 1910 vervangen door een ijzeren wipbrug. Aan het eind van de straat loopt een voetpad langs de Wynservaart.

Dit jaar (2022) is het 25 jaar geleden dat een aantal mannen bijelkaar kwamen om de viering van "oud en nieuw" weer nieuw leven in te blazen. Het is een tamme boel in Easterein. Voor de traditie van "het Slepen" is geen animo meer. Het slepen was van oudsher een traditie om alles wat in en om het dorp los stond te verplaatsen naar een andere plek. Vooral boerenerven werden bezocht. Zo werd een boerenwagen uit elkaar gehaald en op het dak van de school weer inelkaar gezet. De eigenaar moest zelf zorgen voor het terughalen van zijn eigendom. Op oudejaarsdag waren veel boeren en middenstanders dan ook bezig met opruimen.  Toch nam in de loop der jaren de animo om te slepen af. Her en der werden nog afvalcontainers omgewisseld en wat ramen witgekalkt of van leuzen voorzien. Soms wel, soms niet terecht.  Dat was het moment voor een vriendengroep om de Aldjiersploech op te richten. Dat waren: Anne Stenekes, Martin Overal, Hans Kooistra, Jaap van der Velde, Jan Simon Jelsma, Marco Hoekstra en Robert Hoekstra. En voor de goede lezer: één persoon is er al 25 jaar bij. Doel van de club is om ieder jaar een stunt neer te zetten. In de afgelopen 25 jaar zijn er mooie stunten uitgehaald. Niet van iedere stunt zijn foto's gevonden. Bijvoorbeeld: De "te koop bordjes " in de tuinen waarmee het probleem onder de aandacht werd gebracht van onvoldoende woonruimte voor jongeren. Met de stunt is de laatste jaren de pers ook goed gehaald.  De vereniging is steeds verjongd en bestaat nu uit: Christiaan Rypma, Jan Simon Jelsma, Gerard vanAsselt, Martin Faber, Bauke Dijkstra, Ids de Boer, Jehannes Huitema, Pier Faber, Marco Rijpkema en Sjouke Schilstra. Hieronder een aantal foto's van de stunts. 

De Wynserdyk: Er staan 54 huizen in de straat. Dat is meer dan in de meeste andere straten. De huizen in de straat Wynserdyk hebben als gemiddelde bouwjaar 1934: ze zijn dus relatief oud. Het meest recent gebouwde huis in de straat stamt uit 2025. Met zijn 1 jaar is het dus nog vrij jong. De oudste woning in de straat Wynserdyk is 176 jaar oud en heeft als bouwjaar 1850. Met een gemiddelde oppervlakte van 216 vierkante meter zijn de woningen er groot.  De meeste woningen zijn in het dorp. Maar er zijn ook een aantal boerderijen die onder de Wynserdyk vallen buiten het dorp. Deze staan apart beschreven. Doordat de huizen relatief oud zijn zijn er veel bewoners geweest. Ook de woonbestemming is vaak veranderd. Van Pastorie, Pastorale, smederij, groentenzaak, slager, postkantoor. De middenstand was ruim gevestigd in deze straat. Wij hebben geprobeerd zoveel mogelijk de bewoners in kaart te brengen. Sommige huizen zijn in de familie gebleven en hebben weinig verandering mee gemaakt. Andere huizen hebben vaak nieuwe bewoners gekregen.  Als er aanvullingen zijn dan hoop ik dat jullie dat doorgeven, aanpassen kan altijd.