Een tiental notulenboeken,weggeborgen in een kast op school, vormden de bron voor het verslag van de eerste eeuw Christe­lijke Schoolvereniging in Oosterend.Honderd jaren met strijd en zorg, met groei en hoop en dankbaarheid. Een stukje geschie­denis van mensen,die voor hun kinderen een school met de Bij­bel wilden,omdat dat het beste was. Die daarvoor offers wilden brengen,strijd wilden voeren. Zo ontstond de Christelijke la­gere school en de Christelijke kleuterschool in Easterein. De Oprichting en Eerste Jaren van de Christelijke School te Oosterend (1870–1880) Dit document biedt een unieke inkijk in de ontstaansgeschiedenis en de pioniersjaren van het Christelijk Onderwijs in Oosterend (gemeente Hennaarderadeel). De tekst is gebaseerd op de oorspronkelijke notulenboeken uit de periode 1870–1880 en schetst een levendig beeld van de maatschappelijke, financiële en praktische uitdagingen waar de dorpsgemeenschap destijds voor stond. Het document is destijds minutieus bijgehouden door secretaris W. de Roos Oz. Het verslag is chronologisch en thematisch opgebouwd rondom de volgende 4 kernpunten: De Aanleiding: Ontevredenheid onder orthodox-christelijke dorpsbewoners over het verdwijnen van de Bijbel uit de openbare school van meester Baars. De Realisatie: De snelle oprichting van een schoolbestuur, de verwerving van grond, en de bouw van de school voor de som van ƒ 2.395,- door een timmerman uit Welsrijp. Personele Uitdagingen: De aanstelling van hoofdonderwijzer A. Langhout en de daaropvolgende constante strijd om geschikte, betaalbare hulponderwijzers aan te trekken en te behouden. Financiële Zorgen: Het voortdurend balanceren tussen de exploitatiekosten, de noodzaak tot het heffen van schoolgeld, en de wens om 'on- en minvermogende' kinderen gratis onderwijs te bieden via het zogenaamde Suppletiefonds.   1. Het Allereerste Begin (Januari – April 1870) Nadat er in de gezinnen al veelvuldig en uitgebreid was gesproken over de wenselijkheid van een christelijke school, werd op 26 januari 1870 de beslissende eerste vergadering gehouden in de consistoriekamer. Elf personen waren hierbij aanwezig. Op de openbare school van meester Baars was de Bijbel destijds langzaam maar zeker uit het zicht verdwenen. Hoewel die school kwalitatief goed was, bleven de positieve christenen ontevreden; zij wilden een 'School met de Bijbel' voor hun kinderen. Er werd een voorbereidingscommissie van drie personen ingesteld: D.P. Noordmans S. Strikwerda W. de Roos Oz. Al snel werd deze commissie uitgebreid met Yme T. Vellinga en Klaas G. Miedema. Op 4 april 1870 kon de commissie een eerste ledenvergadering bijeenroepen met 19 aanwezigen, onder leiding van de plaatselijke predikant, Ds. Becking. De commissieleden werden met grote meerderheid in het definitieve bestuur gekozen. De statuten en het huishoudelijk reglement werden goedgekeurd en de bouwtekeningen met het bestek kwamen op tafel. Huurconstructie van de grond: Met grondeigenaar R.R. Sybrandi werd een huurcontract voor 12 jaar gesloten tegen een grondpacht van ƒ 3,00 per vierkante roede. De halve dienstwoning werd van jaar tot jaar gehuurd voor ƒ 60,00 per jaar, aangezien de eigenaar de woning mogelijk zelf voor het einde van de 12 jaar wilde betrekken.  2. De Bouw en de Feestelijke Opening De bouw vond plaats op de locatie waar tegenwoordig "Us Gebou" staat. De gunning ging naar de laagste inschrijver: Johannes Rieters Dijkstra, meester-timmerman te Welsrijp, voor een bedrag van ƒ 2.395,00. Hoewel het bestuur dit bedrag "enigszins hoog" vond, kreeg hij begin mei de opdracht. Eind augustus was het gebouw zo ver gevorderd dat het schilderwerk voor ƒ 98,00 werd gegund aan G. Koster te Oosterend. De Gedenkstenen Omdat er in de voorgevel weinig ruimte was, besloot men twee even grote, driehoekige steentjes te plaatsen aan weerszijden van het ronde venster boven in de voorgevel, met de tekst uit Spreuken 22:6: Steen 1: "Leer den jongen de eerste beginselen naar den eisch zijns wegs."  Steen 2: "Als hij ook oud zal geworden zijn, zal hij daarvan niet afwijken."    De Openingsdag: 17 oktober 1870  De feestelijke opening vond plaats om 14:00 uur 's middags. Om 13:00 uur verzamelden de kinderen en de kersverse hoofdonderwijzer, meester A. Langhout, zich in het lokaal. Kort daarna was de rest van de ruimte gevuld met circa 100 belangstellenden. Ds. Becking leidde de bijeenkomst, droeg de school in gebed op aan de "Hemelschen Vader" en diverse aanwezigen spraken tot laat in de avond hun vreugde uit. 3. Schoolleven en Financiële Realiteit Meester Langhout begon zijn werk in één grote, hoge ruimte waarin alle 50 tot 60 kinderen tegelijk les kregen. Het vakantierooster was sober: vier weken op jaarbasis, met daarnaast om de maand een vrije zaterdag, en om de twee maanden een vrij weekend (zaterdag en maandagochtend). Het Schoolgeld en het Suppletiefonds Iedere maandag moest de meester het schoolgeld "een week vooruit" innen. Dit bedrag was vastgesteld op 15 cent per kind per week. Vanwege de krappe financiële positie van de school was dit geld hard nodig, maar voor armere gezinnen bleek dit al snel een te zwaar offer. Het bestuur nam daarom een sociaal besluit: a.     Voor de kinderen van on- en minvermogende ouders is het onderwijs kosteloos b.     Voor de kinderen van Gegoede ouders bedraagt het schoolgeld 2 gulden per kind per kwartaal c.     Bij meerdere kinderen uit één gezin geldt het halftarief voor de volgende kinderen. Tijdens de eerste ledenvergadering op 1 februari 1871 bleek er een fors tekort van ƒ 1.033,00 te zijn. Door een intekenlijst rond te laten gaan onder de aanwezige en afwezige leden wist men direct ƒ 540,00 op te halen om het gat te dichten.  4. Personeelsverloop en Dagelijkse Zorgen (1871–1875) Het leerlingenaantal bleef groeien en passeerde in het voorjaar van 1871 de grens van 75 kinderen. Meester Langhout stelde voor een kwekeling aan te nemen, maar een advertentie leverde slechts één reactie op: een 13-jarige jongen uit Menaldum, die wegens zijn jonge leeftijd ongeschikt werd bevonden. Vervolgens werd er gezocht naar een hulponderwijzer. Uit vijf kandidaten werd meester M. de Groot uit Workum gekozen na het geven van een proefles. Zijn jaarsalaris werd vastgesteld op ƒ 300,00. Schommelende Conjunctuur Januari 1872: De vereniging bloeit. De penningmeester meldt een batig saldo van ruim 100 gulden. Meester Langhout krijgt een salarisverhoging van ƒ 50,- (naar ƒ 750,-) op voorwaarde dat hij de catechisaties gratis overneemt. Ook hulponderwijzer De Groot stijgt naar ƒ 350,-. Mei 1873: Hulponderwijzer De Groot vertrekt naar Utrecht. De zoektocht naar een vervanger verloopt moeizaam. Een uiteindelijke opvolger blijkt "zeer stuursch en onvriendelijk" tegenover de kinderen. Tot ieders opluchting vertrekt deze man al na twee maanden. Bestuurlijke stabiliteit: Waar hulponderwijzers kwamen en gingen, bleven de bestuursleden trouw op hun post. Pas toen secretaris De Roos in '73 naar Winsum verhuisde en voorzitter Noordmans in 1880 naar Scharnegoutum trok, vonden er wisselingen plaats. Zij werden opgevolgd door R.R. Sybrandi en S.P. Strikwerda.   Toenemende Druk aan het Einde van de Eerste Decade In de late jaren 1870 namen de materiële en personele zorgen toe. De school was fysiek te klein geworden; er moest een tussenschot komen om het lokaal in tweeën te splitsen voor de rust tijdens de lessen, evenals een tweede schrijfbord. De leraren klaagden eveneens over de hoge werkdruk en de lage salarissen: Hulponderwijzer R. Visser vroeg in 1876 om meer loon en minder uren. Het bestuur wees de loonsverhoging direct af, maar schrapte wel de avondschool op woensdagavond. Visser vertrok daarop niet veel later naar Tiel. Een poging van meester Langhout om de schooltijden te veranderen naar twee in plaats van drie dagdelen per dag werd door het bestuur resoluut afgewezen: "Niet passend voor ons dorp, de tijd is daarvoor niet rijp."   De Kwestie 'Van der Heide' en de Dienstplicht Toen er in Ferwerd een nieuwe, jonge hulponderwijzer (de heer Van der Heide) werd gevonden, stuitte de aanstelling op een praktisch probleem: de man was ingeloot voor de militaire dienstplicht. Hij had geen geld voor een 'nummerverwisselaar' (een vervanger). Het bestuur weigerde als instantie borg te staan, maar de vijf bestuursleden losten dit privé op door persoonlijk elk ƒ 30,- (totaal ƒ 150,-) voor één jaar beschikbaar te stellen. Hierdoor kon de vacature toch worden vervuld.  Balans na Tien Jaar (1880) Bij het bereiken van het 10-jarig jubileum waren de financiële reserves volledig uitgeput: Het algemene tekort was opgelopen tot ƒ 784,62. Het Suppletiefonds voor de arme kinderen keek tegen een tekort aan van ƒ 142,695. Ondanks deze harde cijfers sloot de secretaris zijn jaarverslag in diep religieuze dankbaarheid af: "Dat hij den toestand der Vereeniging nog bloeijend mocht noemen, zoodat de leden zijns insziens groote redenen tot tevredenheid hadden over de leiding des Heeren, overwaardig om dezelve met dankzegging te erkennen."

Sinds 1950 organiseert de "Oranje vereniging" de dorpsfeesten. Vóór die tijd waren er ook al dorpsfeesten zo blijkt uit foto's van versierde wagens van rond 1920.  De dorpsfeesten vormen ieder jaar nog een hoogtepunt in het dorpsleven. Het maken van de versierde wagens voor de optocht en het aanbrengen van versieringen in de buurten/ straten zorgen voor de voorpret. Het feest duurt 2 volle dagen. Spelletjes voor de schoolkinderen,  het kaatsen en vollyebal zijn vaste onderdelen. En in de avonden is er een voorstelling of een quiz en treedt een band op. Het dorpsleven verplaatst zich naar het feestterrein, waar eten en drinken volop te koop is.   De voorbereiding en het feest zorgt voor verbinding in het dorp, van joing tot oud. Op het feestterrein praat je met iedereen. 

In 1672 sloeg tijdens een vreselijk onweer de bliksem in de majestueuze spits van de Martinikerk. Die spits was van steen. De spits barstte uit elkaar en wat wilde branden vloog in brand. Van de dertien meter hoge spits was niets meer over. Die toren stond er waarschijnlijk al sinds het midden van de 12e eeuw en was gebouwd om de mensen te beschermen tegen overvallers. In geval van nood zat je veilig achter de stenen muur met een zware deur voor de ingang met beslag van ijzer. De deur die nu toegang biedt is er in 1862 ingezet, tegelijk met het ommetselen van de kerk en toren met een laag gele baksteen.  In 1688 werd er een nieuwe spits op de toren gezet en die staat er nog steeds op. Ook nu nog is de Eastereiner toren een baken in het weidse land.  Lees voor meer informatie over de toren in de rubriek "Yn en om Easterein": De toer

Geschiedenis van Easterein Troch Karin Everhardus Easterein bestaat al eeuwenheugend lang. In 1378 al werd 'to Aestereynde' in geschriften genoemd. Dit was de oudst bekende plaatsnaam van het dorp in het Oudfries en betekende letterlijk 'oostelijk gelegen uiteinde'. Door de eeuwen heen volgden diverse benamingen elkaar op, totdat in 1991 het dorp zijn huidige en officiële naam kreeg. Eeuwenlang was Easterein het grootste en aanzienlijkste dorp van de grietenij waar toe het behoorde, Hennaarderadeel. Een grietenij was in het verleden de in gebruik zijnde naam voor een plattelandsgemeente. Pas in de loop van de 19e eeuw werd Easterein in grootte en belangrijkheid overvleugeld door het dorp Wommels. Beschrijving aldus 1788 Een beschrijving uit 1788 gaf een schilderachtig dorpsbeeld: In Oosterend, een groot en aanzienlijk dorp, placht een spitse toren te zijn die geheel van steen was. Hiervan had de spits een hoogte van '60 voeten' (ruim 18 meter). Maar nadat in het jaar 1672 - op een 'bid'dag - door een harde donderslag de spits er afgeslagen werd, kwam er in 1685 een houten spits van '30 voeten' (9 meter) hoog. De kerk werd gezien als één der fraaiste onder de Landkerken. De kwartieren rondom Easterein Naast de zogenoemde Kerkbuurt (het centrum rond de kerk) die redelijk groot was, bestond het dorp uit vier 'vierendeelen' ofwel kwartieren. De belangrijkste was het 'Meylehuister vierendeel' waarin vier staten (een state is een landhuis of boerderij van aanzien, soms adellijk) lagen. Dit waren groot en klein Meilahuis, Jellema en Sjaarda. In het 'Slypster vierendeel' lagen de Slyp, de 'Saunlsester' huizen en de staten Bonga en Koyfenne. Het 'Wynser vierendeel' bevatte het buurtje Wyns met de staten Donia, klein en groot Hoekens, en Rispens. Tot slot nog het 'Eeskwerder vierendeel', hiertoe behoorden de buurtjes en huizen Stittens, Eeskwerd, Syons én de oude staten Roordema en Sibada. Helaas waren al deze staten genoegzaam verdwenen ... Sibede Van het dorp weg, voorbij de laatstgenoemde buurtjes en staten, liep noordwaarts een Opvaart, ook wel Sibada of Sibede genoemd, die zich in de 'Bolswerder' jaagvaart stortte. In het zuidoosten liep vanaf Oosterend nog een vaart, naar de Hydaarder vaart en vanaf daar weder naar de Sneeker vaart op Franeker. Ook liep vanaf het dorp een 'Rijdweg', naar het noorden toe naar Franeker, en zuidwaarts naar Sneek en Bolsward. Hiermee bevond Oosterend zich onder de 'welgelegen' dorpen. Dit dorp was van zuid naar noord, wel een heel uur 'gaans' lang(!) Historie blijft voortbestaan Aldus luidt een ingekorte en in iets moderner Nederlands gevatte dorps­ beschrijving uit de 'Tegenwoordige Staat van Friesland', een 18e eeuws naslagwerk. Maar een paar opvallende en typerende woorden voor die tijd zijn blijven staan, gevat tussen .aanhalingstekens.

Vijftig jaar na de oprichting van de nieuwe vereniging Dorpsbelang Hâld Faesje is een jubileum CD gemaakt. Daarin is een overzicht gepresenteerd van de inzet en de activiteiten van het dorpsbelang. Meerdere onderwerpen en beelden vertellen het verhaal van die inzet zoals u in een aantal filmpjes kunt zien en horen. Hierbij de eerste filmpjes. Met achtergrondmuziek van de Eastereinder band Sebeare! En de viering van het jubileum in de Martini kerk, met beelden van het dorp.